Vilyam Şekspir

Hamletin monoloqu.

Azərbaycan dilinə 6 tərcümə variantı

 

William Shakespeare

Enter Hamlet

 

To be or not to be that is the question:

Whether ‘tis nobler in the mind to suffer

The slings and arrows of outrageous fortune,

Or to take arms against the sea of troubles,

And by opposing end them. To die: to sleep,

No more; and by sleep to say we end

The heart-ache and thousand natural shocks

That flesh is heir to: ‘tis a consummation

Devoutly to be wished/ To die; to sleep

To sleep?  Perchance to dream. . Ay, there’s the rub;

For in that sleep of death what dreams may come,

When we have shuffled off this mortal coil,

Must give us pause. There’s the respect

That makes calamity of so long life;

For who would bear the whips and scorns of time,

The oppressor’s wrong, the proud man’s contumely,

The pangs of dispriz’d love, the law’s delay,

The insolence of office, and the spurns

That patient merit of th’ unworthy takes

When he himself might his quietus make

With a bare bodkin? Who would fardels bear,

To grant and sweat under a weary life,

But that the dread of something after death,

The undiscovered country from whose bourn

No traveler returns, puzzles the will,

And makes us rather bear those ills we have

Than fly to others that we know not of?

Thus conscience does make cowards of us all ,

And thus the native hue of resolution

Is sicklied   o’er with the pale cast of thought,

And enterprises of great pitch and moment

With this regard their currents turn awry

And lose the name of action.- Soft you now!

The fair Ophelia? Nymph, in thy orisons

Be all my sins remember’d.

 

 

1. Cəfər Cabbarlının tərcüməsi

 

«Olum, ya ölüm… Budur məsələ. Hankı şərəflidir? Düşmən qəzanın ağır tokaklarına dayanmaq və ya fəna seylabının coşğun dalğalarına qarşı qoyub onu qurutmaq, əzmək… Yer üzündən qaldırmaq, ölmək, uyumaq, bu qədər… Qəlbin  iztirablarını, yaranmışların nəsibi olan minlərlə əzabları bir yuxu ilə bitirmək… belə bir son istənilməzmi?

Ölmək… uyumaq… uyumaq? … Bəlkə də röyalar görmək? Budur işdə məsələnin çətin yeri…. Həyatın boranları keçdikdən sonra bu ölüm yuxusunda biz nələr görəcəyik? Budur yolun keçidini kəsdirən: budur bizi uzun həyat sürüntülərinə məcbur edən, buna görədir ki, fəlakət bu qədər sürəklidir. Yoxsa dünyanın bu zülm-fəsadına, hökmdarların təkəbbürünə, güclülərin təhqirinə, qaytarılmış, tapdalanmış, bir eşqin acı iztirablarına, qanunların boşluğuna, hakimlərin utanmazlığına, rəzillərin xidmətlərinə qarşı coşan nifrətlərə kim dayanmaq istərdi? Halbuki, xəncər (bir vurğu) bizi bunların hamısından əbədilik qurtara bilər. Acı həyatın ağır cəbrini nifrət və göz yaşları ilə kim daşımaq istərdi? Yalnız bir qorxu…  orada nə olacaqdır? Orada o bilinməz (məchul) vadidə ki, oradan bu vaxta qədər kimsə qayıtmamışdır… İradə  sarsılır və bizi bilinməz bir aləmə atılmaqdansa acı iztirablara dayanmağa məcbur edir. Qorxaq fikrin müdhiş etirafı, qəti bir iradənin iti boyası, təfəkküratın zülmətinə qarşı solur. Düşündükcə tələsik həyacanların cəsarəti sönür… fikir işə keçməyir. Sus… Ofeliya, gözəl pəri, öz dualarında mənim də günahlarımı xatırla».

 

 

2. Tələt Əyyubovun tərcüməsi

 

Ölümmü, qalımmı? Sual budur, bu…

Taleyin dəhşətli zərbələrinə

Müti bir qul kimi dözümmü, yoxsa

Üsyanmı qaldırım silahlanaraq?

Ya qələbə çalım, ya həlak olum?

Ölmək! Hər bir şeyi tamam unutmaq.

İnsan ürəyinin min bir dərdinin,

Min bir əzabının, intizarının,

Ağır zəncirini qırıb qurtarmaq,

O gözəl, son məqsəd bu deyilmidir?

Əbədi yuxuda yataraq qalmaq.

Ölmək ya uyumaq. Sonra da orda

Yuxularmı görmək? Bax, cavab budur.

Bu dünya mülkünün duyğularını

Ataraq, ölümün yuxusunda, ah,

İnsan nələr görür? Budur müəmma

Bizim ömrümüzü  fəlakətlərdə

Uzadan müəmma, bax budur, budur.

Yoxsa hakimlərin baş vüqarına

Bütün əyyanların cahilliyinə

Hər yerdə, hər şeydə saxtakarlığa,

Ürəyin qıfılla bağlanmasına

Nakam məhəbbətə, hər bir rəzilin

Gözünün yalançı parıltısına,

Bir xəncər zərbəsi bütün bunları

Vurub yox etməyə kifayət ikən.

Kim dözərdi, de kim?

Ölümün bilinməz əsrarlarından

Gedər -gəlməz olar həmin diyardan.

Qorxu olmaseydi, həyat yükünün,

Ağırlığı altda sürükləməyə

Kim dözərdi, de kim? Bütün bunları

Düşünən beynimiz, qorxub çəkilir.

Solur bir gül kimi qətiyyətimiz.

Ağıl düşünməkdən dayanıb qalır.

Həyata keçməsi mümkün görünən

Ən böyük xəyallar, böyük arzular.

Cəsarətsizlikdən həlak olur, ah!

Bəsdir. Ah, Ofeliya!  Mənim sevincim!

Dua eyləyərkən günahlarımı,

Məni də xatırlat mehriban mələk!

 

 

3. Mehdi Məmmədovun tərcüməsi

 

«Olum, ya ölüm!

Budur məsələ, hansı şərəflidir?»

Dözməkmi taleyin zərbələrinə, yaxud üsyan etmək, qarşı qoymaq bəlalar  selinə, qanlı vuruşda ölmək və dəf etmək bu bəlaları. Ölmək, yuxulamaq. Bəlkə bu sayaqlar can üzən dərdlərin, işgəncələrin ağır zəncirini qırıb qurtulmaq. Təqdir edilməzmi belə bir arzu? Ölmək, yuxulamaq! Sonra yenidən röyalarmı görmək. Bilməcədir bu. Bu dünya mülkündən köçəndən sonra, ölüm yuxusunda görəsən, insan  nə röyalar görür. Sirr bax budur. Bizim ömrümüzü fəlakətlərdə  sürüdən, çürüdən sirr budur, bu.

Yoxsa tək bir zəncir zərbəsi bizi dünya dərdlərindən xilas edərkən zamanın zülmünə, riyalarına, azğın hakimlərin təkəbbürünə, nadan əyanların cəhalətinə, rəzillərin önündə boyun əyməyə, ağlı da, dili  də kilidləməyə, nakam məhəbbətə, hicran dərdinə kim dözmək istərdi, ya kim dözərdi? Qorxu, tək qorxu saxlayır bizi ölümdən. İnsan bu bilinməz mübhəm vadiyə, gedər-gəlməz olan məchul diyara köçməkdənsə,  burda dünyada qalır, gördüyü hər cəbrə, dərdə qatlanır, ah.

Ağlın bu dolanbac dar yollarında fikir hərəkətdən qorxub çəkilir, qətiyyət, qərarsa solur gül kimi. Belə də hər niyyət, hər böyük amal öncə nailiyyət, zəfər vəd edir, təxirə düşdükcə puç olub gedir».

 

 

4. Aslan Aslanovun  tərcüməsi

 

Olum, ya ölüm, budur məsələ!

Hansı daha şərəflidir, sığandır əqlə

İnamla dözmək zalım taleyin

Kəmfürsət oxuna, fəsadlarına

Yoxsa silah çəkib üsyan eyləmək

Ömrün ümman qədər əzablarına

Ölüb bəlalara son nöqtə qoymaq

Hər şeyi unutmaq və unudulmaq…

Ətlə qanımıza  qənim kəsilən

Bədən əzabına, can ağrısına

Bilmək ki, bir yolluq son qoymaqdı bu

Bax budur ən gözəl məsləhət, arzu,

Əbədi yuxuya dalaraq ölmək

Ölüm yuxusunda yuxular görmək?!

Amma bir əngəl var sirr var, yaman!...

O məchul aləmdə yuxlayan zaman

Qoyarmı  orda da bir an, bir saat

Əzablı yuxular bizləri rahat?!

Budur, bu qorxudur dərdi- bəlanın

Yükünü çəkdirən biz fəqirlərə

Bizləri dözdürən  min işkəncəyə

Min bir cəzalara, min təhqirlərə.

Zalımın zülmünə, təkəbbürlünün

Sonsuz həqarəti, cəhalətinə,

Tapdanmış sevginin ağrılarına

Qanunsuz qanunun ətalətinə

Üsul-idarənin azğınlığına

Nə vadar edərdi, tablayaq, dözək

Yalın bir xəncərlə halbuki görək

İş düşə bilərdi öz qaydasına

Kim ölüm yükünü çəkərdi  çəkər

Mırtlana-mırtlana, tökə-tökə tər

Can yora -yora

Dəhşətli nə isə olmasa əgər

Orda, o dünyada  ölümdən sonra

O ölüm deyilən uzaq ölkədən

Xəbər gətirməyib bir nəfər bəndə

Budur! İradəni salan kəməndə

Budur, əlimizdən, tutub saxlayan,

Daima uzadan işgəncəmizi

Təzə əzabların məchul səmtinə

Qanadlar açmağa, qoymayan bizi!

Hissi buxovlayan, hissi keyləyən

Bizim hamımızı qorxaq eyləyən

Odur ki, gücündən düşür şücaət

Alıb dərrakədən solğun bir çalar

Böyük qətiyyətlə  coşan cəsarət

Məqsəd qapısında olur tar-mar!

 

 

5. Sabir Mustafanın tərcüməsi

 

Olum, ya ölüm, budur məsələ.

Hansı şərəflidir? Azğın taleyin

Müdhiş oxlarına susub dözməkmi

Yoxsa fəlakətlər  dənizlərinə

Qarşı silahlanıb üsyanmı etmək:

Ya qələbə çalmaq, ya həlak olmaq?

Ölmək -yuxulamaq, yalnız budur, bu!

Bununla ürəyin ağrılarını,

Əzəldən insanın nəsibi olan

Minlərlə dərdləri, iztirabları

Bir anın içində unuduruq biz.

Bumu gecə gündüz dua oxuyub

Arzu etdiyimiz gözəl aqibət?

Ölmək -yuxulamaq, əbədi yatmaq,

Sonra yuxu görmək! Bax, budur əngəl.

Biz canı qurtarıb işgəncələrdən

Ölüm yuxusunda nə görəcəyik?

Budur yolu kəsən. Bu səbəb bizi

Məcbur edir çəkək ömrümüz boyu

Bütün zillətləri, müsibətləri.

Yoxsa kim dözərdi, kim dözərdi, kim

Zamanın cövrünə, həqarətinə

Zalımın zülmünə, haqsızlığına

Lovğa əyanların təkəbbürünə

Tapdanmış sevginin əzablarına,

Acgöz   hakimlərin əclaflığına,

Qansız nazirlərin sırtıqlığına

Hər cür şərəfsizin şərəfliləri

İyrənc təhqirinə, istehzasına?

Bunlardan əbədi qurtarmaq üçün

Bir xəncər zərbəsi kifayət ikən

Həyatın rəzalət yükü altında

Neçin sürünürük inildəyərək?

Bizi vadar  edən buna nədir, nə?

Yalnız bircə qorxu, öləndən sonra

O məchul aləmdə nə olacaqdır?

Ordan qayıtmayıb hələ heç bir kəs

Bu fikir sarsıdır iradəmizi.

Bizi məcbur edir daim, həmişə

Çəkək bu tükənməz məşəqqətləri.

Məlum  əzablardan  yaxa qurtarıb

Naməlum dərdlərə can atmayaq biz.

Bu dəhşət qorxağa çevirir bizi,

Puç olur ağlımız, qətiyyətimiz,

Solur cürətimiz bir çiçək kimi.

O böyük təşəbbüs, o ali məqsəd

İtirir adını, öz mənasını.

 

 

6. Şəhla Nağıyevanın tərcüməsi:

 

Ölmək, ya yaşamaq! Belədir gerçək,

Ya da ki, taleyin zərbələrinə,

Atdığı oxlara gizlincə dözmək.

Silahmı götürmək bu an əlinə,

Hücummu eyləmək dərd dəryasına

Yoxsa qılıncımı qoymaqmı qına?!

Ya üsyan qaldırmaq, ölmək, uyumaq,

Ağrısız, acısız bir yuxu duymaq.

Ölmək və son vermək dərdə, qüssəyə,

Əzab-əziyyətlər qurtarsın deyə.

Tale cismimizi bəxş edib bizə,

Yaşamaq yazıbdır taleyimizə.

Ölmək, həm qapılmaq dərin yuxuya,

Məst etsin bizləri şirin bir röya.

Röya görməyin də öz acısı var,

Gələr yuxumuza nə cür röyalar...

Bu fani dünyadan köç edən zaman

Olsun könlümüzdə dinclik hökmran.

Dözdük əzablara ömrümüz boyu,

İndi rahatlıq tap sakitcə uyu.

Həyatın qamçısı acıdan acı,

Ölmək, uyumaqdır onun əlacı.

Zalımın zülmünə, ruh fəryadına,

Riyakar məmura dözməkmi yenə?

Sevgi əzabına, susan qanuna

Dözüb divanətək gəzməkmi yenə?

Ləyaqət tükənib yoxa çıxanda,

Səbrimiz qurtarıb bitdiyi anda,

Kim xəncər götürüb üsyan edəcək,

Bu qorxu, həyəcan sona yetəcək?

Ölmək! Ölməyin də bir qorxusu var...

O kəşf edilməyən əbədi diyar

Kimsədən bizlərə göndərmir xəbər,

Bilmirik orada nələr var, nələr...

Bəlkə də bundansa aciz bir qul tək

Yaşamaq zülmünə qatlanıb dözmək.

Alır ağlımızı bu cür düşüncə,

Min fikrə dalırıq qərar verincə.

Xəyallar, arzular solanda, o dəm

Hər şey durğunlaşır, süstləşir aləm.

Sakit! Hər şey bitdi, mələk Ofelya!

Mənim günahımçün sən eylə dua.